Gazi Mustafa Kemal Atatürk 10 Kasım 1938'de vefat ettiğinde geride bağımsız bir devletle birlikte bir yorum yarışı da bıraktı. Bu yarışın nedenini anlamak için önce onun nasıl karar aldığına, sonra ölümünden sonra bu kararların nasıl yorumlandığına bakmak gerekir.
Atatürk'ün devrimleri, baştan çizilmiş bir ideolojik planın uygulanması gibi görünse de tarihi süreç içinde gelişen olaylarla şekillenerek hayata geçirildi. 1919'da Samsun'a çıkarken cumhuriyet ilan edilmemişti. Ama bu adım, Cumhuriyete giden yolun ilk adımıydı. Her adım, bir öncekinin yarattığı zemine ve o günkü güç dengesine göre atıldı. Aynı şey Lozan'da da görüldü. Askeri zaferin ardından masaya oturuldu, TBMM meşruiyetin kaynağı olarak kullanıldı.
Atatürk'ün mirası tek tip bir okumaya indirgenemeyecek kadar katmanlı. Onu bu kadar tartışmalı kılan şey, kısmen kendi pragmatik yöntemi ve ardından gelenlerin bu yöntemi bir doktrine çevirme çabasıdır. Tarihçinin görevi ne anıt dikmek ne de yıkmak; hangi dönemde kimin hangi Atatürk'ü neden anlattığını ortaya koymaktır. Bu anlatı, günümüzde ideolojik farklılıklar içinde, fikri çatışmalar şeklinde devam ediyor.
Her 10 Kasım, takvim yapraklarının gösterdiği bir yas gününden çok daha öte bir anlam taşır; bu tarih, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün bıraktığı mirası yeniden anlama ve geleceğe taşıma günüdür. Onu rahmetle ve saygıyla anarken asıl yapılması gereken, ritüellerin ötesine geçerek onun vatan, devlet ve millet yaklaşımını günümüzün karmaşık dünyasında nasıl pratik hale getireceğimizi sorgulamaktır. Atatürk’ü anmak ve mirasına sahip çıkmak; heykellerin önünde eğilmekten ziyade, onun "en büyük eserim" dediği Cumhuriyeti aklın ve evrensel değerlerin ışığında her geçen gün daha ileri taşımak demektir. Bugün bu mirası korumanın yolu, onun düşünce sistemini çağın getirdiği dinamiklerle harmanlayarak somut bir eylem planına dönüştürmekten geçmektedir.
Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün liderlik felsefesinin ve devlet kurma iradesinin temelinde, Türk milletinin tarihi köklerine, sarsılmaz karakterine ve yüksek kabiliyetlerine duyduğu derin bir inanç yatar. O, milletinin en zor zamanlarda bile küllerinden yeniden doğabileceğini, akıl ve bilimin rehberliğinde her türlü engeli aşabilecek potansiyele sahip olduğunu gayet iyi biliyordu. Atatürk; Türkiye Cumhuriyeti’ni Türk milletinin bağımsız olarak, bir bütün halinde sonsuza dek hür yaşama azminin somut bir tezahürü olarak görmüştür. Bu büyük eserin ve bağımsızlık ruhunun korunması, kollatılması ve yaşatılması görevini ise inandığı en güvenli limana yani Türk gençliğine emanet etmiştir.
Atatürk’ün liderliğinde verilen büyük bağımsızlık mücadelesi, yalnızca askeri bir zaferin çok ötesinde, mazlum milletlerin üzerine çöken sömürgeci sisteme ve işgalci emperyalizme karşı vurulmuş tarihi bir darbedir. Kurtuluş Savaşı, sadece vatan topraklarını düşmandan temizlemekle kalmamış; ezilen uluslara sömürgeci emperyalizmin yenilebileceğini gösteren evrensel bir direnişin adımı ve yeni kurulan devletin temel dinamiklerinden biri olmuştur. Atatürk, emperyalizmin sadece o dönemin topları ve tüfekleriyle değil; ekonomik kıskaca alma, kültürel asimilasyon ve örtülü bağımlılık mekanizmalarıyla her daim var olacağını öngörmüştür. Tam da bu nedenle, kurduğu bu bağımsız cumhuriyetin varlığını ve onurlu duruşunu koruma görevini, sömürgeye ve emperyalizmin her türlü yeni formuna karşı bilinçle mücadele edecek olan Türk gençliğine bıraknıştır.
Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet’i kurduktan sonra gelecek nesillere bıraktığı en stratejik miras olan Gençliğe Hitabe, ilk okunduğu dönemin şartlarını aşan, her çağda yeniden tanımlanan bir vizyon belgesidir. 20. yüzyılın başında top, tüfek ve işgal ordularına karşı yazılan bu manifesto; 21. yüzyılın karmaşık ve çok boyutlu dünyasında siyasi, askeri ve ekonomik savaşların ortasında kalan günümüz gençliği için yol gösterici bir pusula işlevi görmeyi sürdürmektedir.
Günümüz dünyası, sınırlar boyunca dizilen tankların topların ötesinde; siber saldırılar, hibrit savaşlar ve vekalet savaşlarıyla şekillenmektedir. Ukrayna-Rusya savaşından Doğu Akdeniz’deki nüfuz mücadelelerine kadar modern askeri sahada yaşanan dönüşüm, Hitabe’de geçen "dahili ve harici bedhahlar" kavramının ne denli genişlediğini gösterir. Bugün bir ulusun bağımsızlığı sınırlarındaki asker sayısı ile birlikte siber alanını koruma kabiliyeti ve savunma sanayiindeki özgün teknolojileriyle ölçülmektedir. Dolayısıyla Hitabe, bugünün gençliğine askeri tehditlerin artık sınır hatlarından değil; veri merkezlerinden, insansız sistemlerden ve uzay teknolojilerinden gelebileceğini hatırlatarak bu alanlarda yetkinleşme sorumluluğu yükler.
Küresel siyaset arenası ise diplomatik hamlelerin ötesinde bir bilgi ve algı savaşına sahne olmaktadır. Uluslararası kuruluşların işlevsizleştiği, bilgi kirliliğinin, dezenformasyonun ve sosyal medya algı operasyonlarının kitleleri manipüle etmek için silah olarak kullanıldığı bu çağda siyasi bağımsızlık, zihinsel bağımsızlıkla doğrudan ilintilidir. Yapay zeka algoritmaları ve manipülatif medya kampanyaları aracılığıyla toplumların iç dinamikleri hedef alınmakta, toplumsal fay hatları tetiklenmektedir. Hitabe’deki uyanıklık çağrısı, modern siyasi düzlemde gençlerin bilgiye karşı eleştirel bir süzgeç geliştirmesini, manipülasyonlara teslim olmadan kendi bilinç, akıl ve bağımsız iradeleriyle hareket etmelerini zorunlu kılar.
Diğer taraftan, küresel ekonomik savaşlar bağımsızlığın en kritik muharebe alanı haline gelmiştir. Çip savaşları, nadir toprak elementleri üzerindeki monopol mücadeleleri, enerji koridorları üzerindeki çatışmalar, ekonomik ambargolar ülkelerin egemenlik haklarını doğrudan tehdit etmektedir. "Cebren ve hile ile bütün tersanelerine girilmiş, bütün ordu müfrezeleri dağıtılmış" ifadesi; bugün kritik altyapıların, maden sahalarının yabancı sermaye bağımlılığına girmesi, yerli üretimin durması ya da stratejik teknolojilerde dışa bağımlı olunması şeklinde tecelli etmektedir. Veri sömürgeciliğinin ve teknolojik ambargoların yaşandığı bu dönemde, ekonomik bağımsızlığın yolu ancak yüksek katma değerli üretimden, yapay zeka ve yazılım mimarilerinden, enerji bağımsızlığından ve beyin göçünü tersine çevirecek bir ekosistem inşa etmekten geçmektedir.
Bu noktada, Atatürk’ün eğitime ve bilime verdiği önemin altını kalın harflerle çizmek gerekir. O, cehaletle savaşın en az milli mücadele kadar hayati olduğunu biliyordu. Bugün yapay zeka devrimini, kuantum bilişimi ve biyoteknolojiyi tartışırken; eğitim sistemimizi ezbercilikten uzaklaştıran, analitik düşünceyi, sorgulamayı ve inovasyonu teşvik eden bir yapıya kavuşturmak Atatürk’ün vizyonunun bugünkü en somut karşılığıdır. Gençlerin sadece tüketen bir grup olarak görülmemesi, bu görünümden ziyade; okuyan, üreten, ürettiklerini dünyaya sunabilen bireyler olabilmesi, bu aydınlanma meşalesinin sönmemesine bağlıdır.
Tüm bu tablo karşısında gençliğin hissettiği gelecek kaygısı, ekonomik baskılar ve toplumsal belirsizlikler, zaman zaman bir tükenmişlik duygusu yaratabilmektedir. Ancak Hitabe’den süzülen "İşte bu ahval ve şerait içinde dahi vazifen..." çağrısı, çaresizlik iklimini dağıtan en büyük motivasyondur. Muhtaç olunan kudretin öz kaynaklarda, tarihsel hafızada ve bireysel potansiyelde olduğunu vurgulayan bu anlayış, günümüz gençliğini pasif birer seyirci olmaktan çıkarıp dünyadaki siyasi ve ekonomik dengeleri değiştirebilecek aktörler olmaya davet etmektedir.
Sonuç olarak; 10 Kasım’da Atatürk’ü hakkıyla anmak, onun hatırasına bürünmek yerine, onun bıraktığı fikri mirasa ve Gençliğe Hitabe'de çizilen ufka hakkıyla sahip çıkmaktır. Günümüz Türk gençliği için bu mirasa sahip çıkmak; siyasi manipülasyonlara ve dezenformasyona karşı doğruluğu ve eleştirel aklı, askeri ve teknolojik tehditlere karşı yerli ve milli yenilikçiliği, ekonomik kuşatmalara ve veri sömürgeciliğine karşı ise üretimi, aklı, bilimi ve liyakati bayraklaştırmaktır. Atatürk'ün açtığı yolda, gösterdiği hedefe durmadan yürümenin tek yolu, onun fikirlerini bugünün akıl ve bilim süzgecinden geçirerek yeniden üretmek, vatanını ve devletini bağımsız kılma azmini yüreğinde taşımak ve her türlü sömürgeci zihniyete karşı durarak geleceği kendi ellerimizle inşa etmektir.
Ömer Faruk Ertem / Yelkencinin Gazetesi Tarih Danışmanı
